Londra Külçe Piyasası Birliği, kıymetli madenler piyasası ve piyasa
düzenleyicileri arasında buluşma noktası niteliğindedir. LBMA, 1987 yılında
kurulmuş olmasına karşın 1919 yılında kurulan Londra Altın Piyasasının
onay verme fonksiyonunu üzerine almıştır. Londra Altın Piyasasını oluşturan
beş kuruluş sabah ve öğleden sonra günde iki kez olmak üzere tarihi NM
Rothschild & Sons Ltd’in binasında toplanarak bütün dünya piyasalarında
referans fiyat olarak alınan altın sabit fiyatını (altın fiksingini) belirlerler.
LBMA’in temel görevi, altın ve gümüş için “ Good Delivery List” adıyla
listeler hazırlayarak rafinaj standartlarını oluşturmaktır. Diğer yandan
takas, teslimat, piyasa kordinasyonu, kıymetli maden saklama, bilgilendirme
belgeleri yayınlama gibi görevleri mevcuttur.
LBMA yönetiminde üyeler arasından seçilen çeşitli komiteler rol oynamaktadır.
Yönetim Komitesi: 1 başkan, 1 başkan yardımcısı ve 6
üyeden oluşur.
Fiziki İşlemler Komitesi : 1 başkan ve 4 üyeden oluşur.
Finans Komitesi : 1 başkan 3 üyeden oluşur.
Halkla İlişkiler Komitesi : 1 başkan ve 7 üyeden oluşur.
Üyelik Komitesi : 1 başkan ve 4 üyeden oluşur.
LBMA’e, dünyadaki altınla ilgili banka, ticari kuruluş, brokerların yanında
araştırma, ulaştırma, altın kuyumculuk üretimi yapan kuruluşlar ve borsalar
üye olmak için başvuruda bulunmaktadırlar. LBMA’de tam üyelik ve uluslararası
ortak üyelik şeklinde iki tür üyelik mevcuttur. Tam üyelik sıradan üyelik
(A grubu) ve piyasa yapıcılığı (B grubu) olarak ikiye ayrılır. Tam üyelik
ve ortak üyelik şeklinde tanımlanan üyeliklerde temel fark, tam üye olmak
için Londra’da yerleşik olma gerekliliğidir. Uluslararası ortak üyelikte
ise, Londra piyasasında doğrudan işlem yapmayıp bu piyasayla kuvvetli
bağları olan kuruluşların üyeliği söz konusudur.
İstanbul Altın Borsası Londra’da yerleşik bir kuruluş olmadığı için uluslararası
ortak üyelik (Associateship) için başvuruda bulunabileceği belirtilmiştir.
Bu statüde üye olmak için en temel şart, 3 LBMA üyesi kuruluşun İstanbul
Altın Borsası lehine referans mektubu vererek sponsor olmasıdır. Sponsor
olacak iki üyenin A grubu üye statüsünde Londra’da yerleşik kuruluşlardan
olması gerekmektedir. Sponsor olacak üçüncü üyenin ise ortak üye unvanlı
bir kuruluş olmasının yeterli olacağı belirtilmiştir. Diğer yandan bu
kuruluşların sponsor olabilmeleri için de üye olmak isteyen kuruluşun,
sayılan şirketlerle kıymetli madenlere dayalı ilişkilerinin olması gerekliliğinden
bahsedilmiştir. Söz konusu sponsorluk referanslarının LBMA tarafından
adı verilen kuruluşlardan talep edilmesinin ardından, Üyelik komitesinde,
Fiziki işlemler komitesinde ve Yönetim Komitesinde görüşülerek karara
bağlanmaktadır.
LBMA’in Londra’da yerleşik 54 adet A grubu (ordinary member) ve 10 adet
B (market-maker)grubu, diğer ülkelerde yerleşik 46 adet uluslar arası
ortak (associate) üyesi olmak üzere toplam 110 üyesi bulunmaktadır.
Tam üyelik ve ortak üyelik şeklinde tanımlanan üyeliklerde temel fark,
tam üye olmak için Londra’da yerleşik olmak gerekliliğidir. Uluslar arası
ortak üyelikte ise, Londra piyasasında doğrudan işlem yapmayıp bu piyasayla
kuvvetli bağları olan kuruluşlar söz konusudur.
LBMA “Good Delivery” denilen listelerinde yer alan altınların ve gümüşlerin
özellikleri ile bunların ait oldukları rafineriler LBMA’in onayını almış
olup, bu rafineriler tarafından üretilen altın külçeler ve gümüşler dünya
çapında kabul görmektedir.
London Good Delivery Listesinde yer almak için başvuran altın ve gümüş
üreten rafinerilere LBMA, son derece zor kriterler uygulamakta, ve bu
rafinerileri bir dizi ağır testlerden geçirmektedir. LBMA’in listesinde
halen 25 ülkeden 56 rafineri bulunmaktadır.
LBMA’e üye kabul edilen rafineriler ve şirketlere Bank of England ( İngiltere
Merkez Bankası) nezdinde hesap açılır. Geçen yüzyıl içinde Bank of England,
Kaliforniya, Güney Afrika ve Avustralya gibi ülkelerden Londra’ya gelen
altını nakit karşılığı kabul ederken birkaç rafineriyi kullanmıştır. Listeye
temel teşkil eden bu rafinerilere altın üreten ülkelerin kendi rafinerilerini
geliştirmeleri sonucu yeni eklemeler olmuş ve liste büyümüştür. 8 ülkeden
20 rafineriyi içeren ilk liste 1934 yılında yayınlanmış, 1962 yılında
ise liste 14 ülkeden 49 rafineriye ulaşmıştır. Eskiden altın döken ve
ayar yapan kuruluşlar ayrı ayrı kabul edilmesine rağmen şimdi LBMA, rafinerilerde
hem altın dökme hem de ayar yapma şartı aramaktadır.
Good Delivery List Şartları
Good Delivery List’te yer almak LBMA’in kendine Good Delivery Listesinde
yer almak için aradığı şartlar şu şekildedir:
1- Müracaat sadece belli bir yerde kendi markası ile üretim yapan tek
bir rafineri için yapılmalıdır. Birden çok rafinerileri bulunan şirketler
her rafineri için ayrı ayrı başvurmak zorundadır.
2- Onay almak için başvuran rafinerinin piyasadaki şöhret ve güvenirliğine
bakılmakta ve finansal yapısı araştırılmaktadır. Şirket hakkında genel
bir değerlendirme yapabilmek için şirketin tarihçesi, mevcut iş ilişkileri
ve ortaklık yapısı incelenmektedir. Müracaat sahibi rafinerinin en az
beş yıldır faaliyette olması, ve good delivery statüsü için başvurduğu
metali en az üç yıldır rafine etmekte olması gerekmektedir. Ayrıca yıllık
büyük külçe üretiminin en az 10 ton olması gerekmektedir. Müracaat sahibi
son üç yıl için büyük külçe üretimini gösterir rakamları temin etmeli,
ayrıca gelecekteki iki yıl içinde planlanan üretimini de belirtmelidir.
Önemli şartlardan biri de rafinerinin en az 10 milyon poundluk mal varlığının
olması, sağlıklı bir karlılığa ve pozitif bir nakit akışına sahip olmasıdır.
Eğer rafineri başka bir şirketin kontrolünde ise kontrolü elinde tutan
şirketin finansal pozisyonu da gözden geçirilmektedir.
3- Müracaat sahibinin, rafinerinin bulunduğu ülkenin merkez bankasından
da başvuru sahibinin durumuna, ülke içindeki şöhretine ve ürünlerinin
kalitesine dair onayını belirten bir mektupla bu başvuruyu desteklemesi
istenmektedir.
Bu bilgilere ek olarak başvuru sahibi külçelerinin fotoğraflarını ve teknik
resimlerini de göndermelidir. Bu LBMA’in Fiziki Komitesi’nce külçelerin
LBMA fiziki şartlarını ve uygun işaretleri taşıyıp taşımadığının kontrolü
açısından önemlidir.
Bu şartların yerine getirilmesinden sonra rafineride üretilen 10 külçenin,
ons olarak ölçülen ağırlık listesi ile beraber LBMA takas üyesine göndermesi
istenmektedir. Bu takas üyesi diğer iki takas üyesi ile beraber önce gözle
bu külçeleri incelemekte, sonra ekteki ağırlık listesine göre kontrol
yapmaktadır. Bu incelemenin amacı külçelerin görünüşünün LBMA şartlarına
uygunluğunun kontrolüdür. Külçe üzerindeki tüm mühürler belirgin olmalı
ve üst (geniş) yüzeyde herhangi yersiz düzensizlikler, yüzeysel oyuklar
tabakalar veya aşırı büzülme ve kabarcıklar olmamalı, kenarlar yuvarlatılmalı,
külçeler kaldırmaya ve depolamaya uygun olmalıdır.
Bu süreç geçildikten sonra külçeler LBMA tarafından atanan iki bağımsız
hakem arasında paylaşılır. Hakemler önce külçelerden aldıkları numunelerin
ayarını kontrol ederler ve sonra tutarlılığın sağlanması açısından tüm
külçeyi eritip, ayarını kontrol ederler.
Bağımsız olarak incelenen külçelerin belirtilen saflıkta olduğunun anlaşılır
anlaşılmaz uygulamanın son safhasına geçilir. Her hakem bir gömlek düğmesi
büyüklüğünde 12 adet altın numune hazırlar. Her numune 9950 den 9999’a
kadar belirlenmiş saflıktadır. Bu numuneler başvuran rafineriye gönderilir
ve bunların ayarını kontrol ederek sonucu bir rapor halinde LBMA’ye göndermesi
istenir.
Bu testler sonuçlandıktan ve takas üyesi tarafından Fiziki Komiteye iletildikten
sonra Fiziki Komite, İdari Komiteye kabul etmesi için tavsiyede bulunur
ve genellikle normal şartlarda İdari komite, Fiziki komitenin tavsiyesini
onaylar. Bu uzun işlemlerin sonucunda Birlik, Good Delivery Listesine
başvuran rafineriyi dahil eder.
Rafineriler büyük külçe (large bar) üretimine son vermedikçe veya verene
kadar Good Delivery Listesinde kalırlar. Bu sebeple LBMA rafinerilere
periyodik olarak kriterlerindeki üretim seviyelerini halen karşılamakta
olup olmadıklarını ve finansal açıdan sağlamlıklarını inceleyen anketler
yapmaktadır. Ayrıca listedeki rafinerilerin LBMA yetkilisine şirketin
el değiştirmesi, isim değiştirmesi veya rafinerinin yerinin değişmesi
halinde veya markada, şekil ve büyüklükte bir değişim olması halinde bilgi
vermesi gerekmektedir. Bu tür bilgiler piyasaya duyurularak külçelerin
tanınmasını ve değerlendirilmesini kolaylaştırır. Başvurusu reddedilen
bir rafineri tekrar LBMA’e onay için başvurabilir.
Bu zorlu şartlar ve test prosedürleri yüzünden profesyonel altın piyasalarında
London Good Delivery listesi kabul görmektedir.
İstanbul Altın Borsası ve Good Delivery List
İstanbul Altın Borsası tarafından 1995 yılından beri dünyadaki en güvenilir
liste olan LBMA rafinerileri listesi referans alınmıştır. Türk Parası
Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’ın 7. maddesinde Kıymetli Madenler
Borsasında işlem görecek altın standardının Hazine Müsteşarlığı tarafından
belirleneceği düzenlenmiştir. Kıymetli Madenler Borsasında İşlem Görecek
Altın Standartları ve Rafinerlileri Tebliğ , Hazine Müsteşarlığı tarafından
29.3.1995 tarih ve 22242 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Hazine Müsteşarlığı tarafından 18.11.2006 tarihinde, Türk Parası Kıymetini
Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 2 ve 7’nci maddeleri, Kıymetli Madenler
Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmeliğin 4
ve 21’inci maddeleri ve Kıymetli Madenler Borsası Üyelik Belgesi Verilme
Esasları ile Kıymetli Madenler Borsası Aracı Kurumlarının Kuruluş ve Faaliyet
Şartlarına İlişkin Yönetmeliğin 4/a maddesine dayanılarak 18.11.2006 tarih
ve 26350 sayılı Resmi Gazete’de “Kıymetli Maden Standartları ve
Rafinerileri Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2006/1)” yayımlanmıştır.
2006/1 sayılı Tebliğin 17’nci maddesi ile “Kıymetli Madenler Borsasında
İşlem Görecek Gümüş ve Platin Standardı ve Rafinerileri Hakkındaki Tebliğ”
ve “Kıymetli Madenler Borsasında İşlem Görecek Altın Standardı ve Rafinerileri
Hakkındaki Tebliğ” yürürlükten kaldırılmıştır.
Tebliğin Rafineriler başlıklı 10’uncu maddesi ile “Borsada bar, külçe
ve granülleri işlem görecek uluslararası rafineriler, Londra Külçe Piyasası
Birliği ve Londra Platin ve Paladyum Piyasasının yayımladığı listeler
gözönüne alınarak Borsaca belirlenir ve liste halinde ilan edilir. Borsa
tarafından belirlenen Rafineriler Listesi, Gümrük Müsteşarlığına bildirilir
ve söz konusu listeler Gümrük Müsteşarlığı tarafından gümrük müdürlüklerine
gönderilir.” hükmü getirilmiştir.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile 2006/1 sayılı
Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğin 10’uncu
maddesi uyarınca, işlenmemiş kıymetli madenlerin Borsa tarafından belirlenen
rafineriler listesinde yer alan rafinerilerden ithal edilmesi gerekmektedir.
İlgili Tebliğ uyarınca, Rafineriler listesinde yer almayan rafinerilerin
ürettiği işlenmemiş kıymetli madenlerin İstanbul Altın Borsasında işlem
görmesi mümkün değildir. Borsa Yönetim Kurulu tarafından 22.11.2006 tarih
ve 282 sayılı toplantısında Borsada bar, külçe ve granülleri işlem görebilecek
uluslararası rafineriler LBMA Listesi baz alınarak belirlenmiştir.
İstanbul Altın Borsasında işlem yapan ve altın ithalatında bulunan Londra
Piyasasında yerleşik LBMA üyesi kuruluşlarla yakın ticari ilişkileri bulunmaktadır.
Londra’nın ticaretinin merkezi olması ve LBMA üyesi olan kuruluşların
da dünya altın piyasalarının en önemli oyuncuları olması sebebiyle LBMA
ve LBMA üyesi kuruluşlarla kurulacak ilişkiler Türkiye altın piyasası
ve İstanbul Altın Borsası açısından önemlidir.